ชุมพร Only

ช่วงเก็บผลกาแฟในชุมพร เห็นอะไรในไร่ และซื้อเมล็ดจากเกษตรกรอย่างไร

ริมถนนสายรองในอำเภอฝั่งตะวันตกของชุมพร บางเช้าจะเห็นผ้าใบผืนใหญ่ปูอยู่หน้าบ้าน มีเม็ดกลมสีแดงปนน้ำตาลเกลี่ยไว้เต็ม และมีคนเดินใช้คราดไม้พลิกไปมา คนไม่คุ้นอาจนึกว่าตากพริก แต่พอเดินเข้าใกล้จะได้กลิ่นหวานอมเปรี้ยวคล้ายผลไม้สุก นั่นคือผลกาแฟที่เพิ่งเก็บลงจากต้น

ชุมพรปลูกโรบัสต้ากันมาก เรื่องรสชาติของกาแฟเข้มๆ ที่โตดีในที่ราบต่ำของจังหวัดมีเล่าไว้แล้ว ตรงนี้ชวนไปดูช่วงที่ไร่วุ่นที่สุดของปีแทน

1. ถามก่อนว่าไร่เริ่มเก็บแล้วหรือยัง

ผลกาแฟสุกตามธรรมชาติ ไม่ได้สุกตามปฏิทินวันหยุด โดยทั่วไปไร่โรบัสต้าจะเริ่มเก็บเมื่อฝนซาและอากาศแห้งลง แต่แต่ละปีเร็วช้าไม่เท่ากัน ถามกลุ่มเกษตรกร สำนักงานเกษตรอำเภอ หรือเจ้าของที่พักก่อนว่าปีนี้เริ่มเก็บหรือยัง

2. ขออนุญาตก่อนก้าวเข้าไร่

ไร่กาแฟเกือบทั้งหมดเป็นที่ทำกินของครอบครัว ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยว บางไร่ยินดีให้ดูถ้านัดไว้ก่อน บางไร่ไม่สะดวกเพราะช่วงนี้คนงานยุ่งทั้งวัน ถ้าได้เข้าไป เดินตามทางที่เจ้าของพา ไม่เด็ดผลเอง และไม่ถ่ายรูปคนงานใกล้ๆ โดยไม่ถาม

3. ดูผลบนต้นและวิธีเก็บ

ผลที่สุกเต็มที่จะเป็นสีแดงเข้ม ช่อเดียวกันอาจมีทั้งเขียว เหลือง และแดงปนกัน บางไร่เลือกเด็ดเฉพาะผลแดง บางไร่รูดทั้งกิ่งให้ทันแรงงาน วิธีเก็บมีผลกับรสในแก้ว เป็นคำถามที่ถามเจ้าของไร่ได้โดยไม่เสียมารยาท

4. ลานตาก กลิ่น และเสียงคราด

หลังเก็บ ผลกาแฟจะถูกเกลี่ยบนลานปูนหรือผ้าใบ พลิกวันละหลายรอบให้แห้งทั่ว กลิ่นในไร่ช่วงนี้หวานคล้ายผลไม้หมัก ถ้าฝนตั้งเค้า ทุกคนจะรีบกวาดเก็บเข้าที่ร่ม ใครอยากรู้ว่าจากผลแดงบนกิ่งต้องผ่านอะไรอีกบ้าง มีคนอธิบายขั้นตอนตั้งแต่ผลกาแฟสุกจนได้เมล็ดดิบพร้อมส่งไปคั่วไว้ละเอียด อ่านก่อนไปจะดูลานตากสนุกขึ้น

5. ซื้อเมล็ดจากเกษตรกรโดยตรง

หลายพื้นที่มีกลุ่มเกษตรกรหรือวิสาหกิจชุมชนที่คั่วและบรรจุเอง ซื้อจากกลุ่มแบบนี้เงินถึงมือคนปลูกมากกว่า ถามวันคั่วทุกครั้ง เพราะเมล็ดที่คั่วมาไม่นานกลิ่นดีกว่า ถามระดับคั่ว และถ้าที่บ้านไม่มีเครื่องบด บอกให้บดตามวิธีชงที่ใช้

ของฝากจากไร่ไปด้วยกันได้ดีกับกล้วยหวีเล็กที่วางขายตามแผงข้างทางขาออกจากสวน ถ้าจะแวะทะเลต่อ เก็บถุงกาแฟไว้ในรถที่ไม่ร้อนจัด หรือแบ่งกล้วยไปนั่งกินบนเสื่อใต้ร่มไม้ริมหาดกับคนในบ้าน

ในไร่ช่วงนี้ จุดที่ต้องระวังที่สุดคือลานตาก เมล็ดที่เกลี่ยอยู่คือรายได้ของทั้งครอบครัว รองเท้าที่เปื้อนดินหรือโคลนเหยียบลงไปทีเดียวก็ทำให้เมล็ดสกปรกได้ เดินเลียบขอบลานเสมอ แม้เจ้าของจะไม่ได้ห้ามไว้ก็ตาม