ปากน้ำชุมพร ชุมชนประมง ท่าเรือ และตลาดเช้าริมน้ำ
16 ตุลาคม 2569
ถ้าอยากเห็นว่าทะเลเลี้ยงคนชุมพรอย่างไร ให้ไปปากน้ำตอนเช้า ไม่ใช่ไปชายหาดตอนบ่าย
เหตุผลง่ายมาก ชายหาดคือทะเลในแบบที่คนมาเที่ยวมอง ส่วนปากน้ำคือทะเลในแบบที่คนท้องถิ่นใช้ทำมาหากิน ปากน้ำชุมพรเป็นชุมชนประมงริมปากแม่น้ำที่ไหลลงอ่าวไทย มีท่าเทียบเรือ ร้านขายของทะเลสด แพปลา และบ้านเรือนที่ชีวิตผูกอยู่กับน้ำขึ้นน้ำลง ช่วงเช้าคือเวลาที่ทุกอย่างเคลื่อนไหวมากที่สุด
เช้าที่ท่าเรือ: ดูให้เห็นงาน ไม่ใช่แค่วิว
เรือประมงที่กลับจากทะเลจะทยอยเข้าเทียบท่า คนงานขนตะกร้าปลา หมึก กุ้ง และปูลงจากเรือ ล้าง คัด ชั่ง และส่งต่อให้พ่อค้าแม่ค้าอย่างรวดเร็ว ทุกคนรู้หน้าที่ของตัวเอง ทุกนาทีมีความหมาย เพราะของทะเลสดได้แค่ช่วงสั้นๆ
สิ่งที่น่าดูไม่ใช่แค่สีสันของเรือ แต่คือจังหวะการทำงาน การโยนเชือกผูกเรือ การส่งตะกร้าต่อกันเป็นทอดๆ การตะโกนบอกกันข้ามท่า สิ่งเหล่านี้บอกเรื่องของชุมชนได้มากกว่าป้ายข้อมูลใดๆ
“มาดูได้เลย ไม่มีใครว่า แค่อย่ามายืนตรงทางที่เราเข็นของ แล้วถ้าจะถ่ายรูปใครก็บอกเขาก่อนสักคำ” — ตัวอย่างคำพูดของคนทำงานริมท่าที่คนมาเที่ยวมักได้ยิน (ไม่ใช่คำพูดของบุคคลจริง)
ประโยคแบบนี้สรุปมารยาทไว้ครบ ท่าเรือเป็นที่ทำงาน ไม่ใช่สตูดิโอถ่ายรูป ยืนชิดขอบ หลบให้คนเข็นรถหรือแบกตะกร้าผ่าน อย่าเดินเข้าไปในเรือหรือแพที่ไม่ได้รับเชิญ และถ้าอยากถ่ายรูปคน ถามก่อนทุกครั้ง
ตลาดเช้าริมน้ำ: ของสด ของแห้ง และกลิ่นทะเล
ตลาดริมน้ำแถวปากน้ำมีทั้งอาหารทะเลสดที่เพิ่งขึ้นจากเรือ และของแห้งอย่างปลาเค็ม กุ้งแห้ง หมึกแห้ง ซึ่งเป็นของฝากที่หิ้วกลับบ้านได้ง่ายกว่าของสด ส่วนกะปิของชุมพรนั้นเป็นเรื่องที่คนรู้จักกันดีอยู่แล้ว ถ้าเห็นวางขายก็ลองถามแม่ค้าว่าทำจากอะไร
ถ้าตั้งใจซื้อของสดกลับไปทำกินเอง พกกล่องโฟมหรือกระติกพร้อมน้ำแข็งไปด้วย แต่ถ้าไม่มีครัวที่ที่พัก ซื้อของแห้งจะง่ายกว่า
เตรียมใจเรื่องกลิ่นไว้บ้าง กลิ่นปลา กลิ่นน้ำแข็งละลาย และกลิ่นโคลนปากแม่น้ำปนกันจนชัด พื้นตลาดและพื้นท่าก็เปียกและลื่นเกือบตลอด สวมรองเท้าที่ไม่ลื่นและไม่เสียดายถ้าเลอะ เดินช้าๆ โดยเฉพาะตรงที่มีเกล็ดปลาหรือน้ำแข็งเกลื่อนพื้น
กินมื้อเช้าหลังเดินตลาดเสร็จก็เข้ากันดี หลายคนต่อด้วยวงน้ำชายามเช้ากับติ่มซำและโรตีแบบคนใต้ ในตัวเมือง
คนหลายถิ่นในชุมชนเดียวกัน
ชุมชนประมงชายฝั่งทุกวันนี้ไม่ได้มีแต่คนที่เกิดและโตที่นี่ ยังมีคนจากจังหวัดอื่น และแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านที่มาทำงานบนเรือ บนท่า และในโรงงานแปรรูปด้วยกัน งานประมงหนักและเสี่ยง ทุกคนที่อยู่บนท่าคือคนที่ทำให้อาหารทะเลมาถึงจานของเรา
มองทุกคนอย่างให้เกียรติเท่ากัน ไม่ถ่ายรูปแรงงานโดยไม่ขอ ไม่ตั้งคำถามหรือพูดเหมารวมเรื่องเชื้อชาติ สัญชาติ หรือที่มา ถ้ามีโอกาสได้ทักทาย ยิ้มและพูดช้าๆ ก็สื่อสารกันได้
ใครอยากเข้าใจผู้คนเหล่านี้ลึกกว่าที่เห็นบนท่า การหยิบนิยายหรือเรื่องสั้นที่นักเขียนเพื่อนบ้านรอบไทยเล่าถึงบ้านเกิดของตัวเอง มาอ่าน จะช่วยให้เห็นอีกด้านของชีวิตที่ทำงานอยู่ห่างบ้าน
เมืองชายฝั่งที่มีประวัติ
ชายฝั่งเมืองชุมพรไม่ได้มีแค่เรื่องปลา สมัยสงครามโลกครั้งที่สอง ทหารญี่ปุ่นเคยยกพลขึ้นบกที่ชุมพร และมีเรื่องเล่าที่คนที่นี่ภูมิใจเกี่ยวกับเยาวชนที่ลุกขึ้นปกป้องบ้านเกิดในวันนั้น ยืนที่ปากน้ำแล้วมองออกไปทางทะเล จะเข้าใจว่าทำไมชายฝั่งนี้ถึงสำคัญมาแต่ไหนแต่ไร
ตำแหน่งของชุมพรบนแผนที่ก็อธิบายเรื่องนี้ได้ ถ้าพาเด็กมาด้วย ลองชวนเขาดูว่าจังหวัดนี้อยู่ตรงไหนของเส้นทางลงใต้ แล้วชี้ให้ดูว่าปากแม่น้ำที่ยืนอยู่ไหลออกสู่อ่าวไทยตรงไหน
ก่อนกลับจากปากน้ำ
- ไปช่วงเช้าที่เรือเข้าท่า แต่ยืนให้พ้นทางคนทำงาน
- ขออนุญาตก่อนถ่ายรูปคน และให้เกียรติแรงงานทุกคนเท่ากัน
- ใส่รองเท้ากันลื่น พกกระติกถ้าจะซื้อของสด และพาขยะของตัวเองกลับไปด้วย