ดูนกริมทะเลและป่าชายเลนในชุมพร นกชายเลน นกกระยาง และมารยาทดูนก
17 กันยายน 2569
ตอนน้ำลง ชายฝั่งบางช่วงของชุมพรจะเงียบลงจนได้ยินเสียงฟองเล็กๆ แตกบนผิวเลน ลมจากทะเลพากลิ่นเค็มปนกลิ่นโคลนเข้ามาเบาๆ ไกลออกไปมีจุดสีขาวยืนนิ่งอยู่ริมน้ำ อีกกลุ่มสีน้ำตาลเทาวิ่งซอยเท้าไปมาบนพื้นเปียก ถ้าไม่หยุดมองก็แทบไม่รู้ว่ามีนกอยู่เต็มไปหมด
น้ำลงเมื่อไร นกก็ลงกินเมื่อนั้น
นกริมทะเลไม่ได้หากินตามเวลานาฬิกา แต่หากินตามน้ำ ช่วงน้ำลงจะเปิดหาดเลนและสันทรายตามปากแม่น้ำให้นกลงมาจิกหาปู หอย และหนอนเล็กๆ พอน้ำขึ้นพื้นที่หากินหายไป นกก็บินไปพักตามต้นไม้ชายป่าชายเลนหรือที่สูงกว่า
ก่อนไปให้ดูตารางน้ำขึ้นน้ำลงของกรมอุทกศาสตร์ หรือถามชาวประมงแถวนั้นว่าวันนี้น้ำลงช่วงไหน ไปถึงก่อนน้ำลงสุดสักพัก จะได้เห็นนกทยอยบินเข้ามา ช่วงเช้าแสงนุ่มและอากาศยังไม่ร้อน เหมาะทั้งกับคนและกับนก
ชายฝั่งชุมพรหันไปทางทิศตะวันออก ดูนกตอนเช้าตรู่อาจต้องมองย้อนแสงอาทิตย์ที่ขึ้นจากทะเล เลือกยืนให้แดดอยู่ด้านข้างหรือด้านหลังจะเห็นสีขนชัดกว่า
นกที่เห็นบ่อยและนกที่ไม่ควรไปใกล้
กลุ่มที่เห็นง่ายที่สุดคือนกกระยางกับนกยาง ตัวสูง ขาเรียว ยืนนิ่งรอจังหวะจิกปลาตามน้ำตื้น สีขาวบ้าง เทาบ้าง แยกชนิดกันด้วยขนาดตัว สีปาก และสีเท้า ส่วนนกชายเลนตัวเล็กกว่ามาก ชอบวิ่งเป็นฝูงแล้วหยุดจิกพื้นพร้อมกัน บางชนิดอยู่ทั้งปี บางชนิดอพยพลงมาจากทางเหนือช่วงหน้าหนาว
ใครเคยไปเห็นฝูงนกปากยาวที่ลงหากินบนเลนชายฝั่งจันท์ช่วงลมหนาวมาแล้ว มาชุมพรจะได้เทียบว่าชายฝั่งภาคตะวันออกกับอ่าวไทยฝั่งใต้ต่างกันอย่างไร ทั้งลักษณะเลน ทราย และจังหวะของนกที่ลงหากิน
อีกกลุ่มที่คนชุมพรรู้จักดีคือนกนางแอ่นกินรัง ซึ่งทำรังอยู่ตามถ้ำบนเกาะบางแห่ง เกาะพวกนี้เป็นพื้นที่หวงห้าม ห้ามขึ้น ห้ามเอาเรือเข้าไปใกล้ ดูได้แค่ตอนมันบินโฉบอยู่เหนือน้ำจากระยะไกล
ถาม-ตอบสำหรับคนเพิ่งเริ่มส่องนก
ต้องมีกล้องส่องทางไกลไหม
ไม่บังคับ แต่ช่วยได้มาก นกริมทะเลระแวงคน ถ้าเดินเข้าไปใกล้พอจะเห็นด้วยตาเปล่า นกมักบินหนีไปก่อน กล้องส่องทางไกลกำลังขยายปานกลางพอแล้วสำหรับมือใหม่ ใครไม่มีก็ใช้มือถือซูมถ่ายแล้วค่อยมาเปิดดูรายละเอียดทีหลังได้
เดินเข้าไปบนเลนได้หรือเปล่า
ไม่แนะนำ เลนบางช่วงนิ่มและลึกกว่าที่เห็น เดินแล้วติดขาถอนไม่ขึ้น และการเดินลุยเข้าไปทำให้นกทั้งฝูงตกใจบินหนี ยืนดูจากสะพานไม้ คันดิน หรือริมหาดที่พื้นแน่นดีกว่า ถ้าน้ำเริ่มขึ้นให้ถอยกลับทันที
มารยาทดูนกมีอะไรบ้าง
พูดเบาๆ ไม่ชี้มือโบกไปมา ไม่ไล่ให้นกบินเพื่อถ่ายรูป ไม่ใช้เสียงเรียกนกจากมือถือ ไม่ให้อาหาร และเว้นระยะห่างจากจุดที่ชาวประมงทำงานหรือจอดเรือ สังเกตท่าทางนกไว้ตลอด พอมันหยุดจิกอาหารแล้วหันมาจ้องทางเรา นั่นคือสัญญาณให้ถอยหลังออกมาสักสองสามก้าว
ดูนกที่อื่นในชุมพรได้ไหม นอกจากริมทะเล
ได้ นกในสวนผลไม้และชายป่าก็มีให้ดูเยอะ ลองพกกล้องส่องทางไกลไปตอนนั่งแพลอยช้าๆ ไปตามแม่น้ำหลังสวน หรือตอนเดินเข้าน้ำตกเล็กที่ซ่อนอยู่ในสวนและป่า จะได้ยินเสียงนกคนละแบบกับริมทะเลเลย ใครอยากรู้จักฝั่งเขาของจังหวัดมากขึ้น อ่านเรื่องอำเภอบนเขากับสายน้ำของชุมพรที่ไม่เกี่ยวกับทะเลประกอบได้
นกแต่ละกลุ่มย้ายที่หากินตามฤดูและตามสภาพชายฝั่งที่เปลี่ยนไปทุกปี ก่อนออกไปควรถามเจ้าหน้าที่อุทยาน กลุ่มคนดูนกในพื้นที่ หรือชาวบ้านริมฝั่งว่าช่วงนี้นกลงที่ไหน และจุดไหนเข้าได้โดยไม่รบกวนใคร